กระดูกเสื่อม คืออะไร? สาเหตุ อาการ การรักษา และวิธีป้องกันที่ควรรู้

“กระดูกเสื่อม” หรือภาวะความเสื่อมของกระดูกและข้อ เป็นปัญหาสุขภาพที่พบได้บ่อย โดยเฉพาะในผู้ที่มีอายุเพิ่มขึ้น อย่างไรก็ตาม ในปัจจุบันพบว่าคนวัยทำงานเริ่มมีภาวะนี้มากขึ้น จากพฤติกรรมการใช้ชีวิต เช่น การนั่งทำงานเป็นเวลานาน ขาดการออกกำลังกาย หรือมีน้ำหนักตัวเกินมาตรฐาน

ภาวะกระดูกเสื่อมไม่ได้เกิดขึ้นทันที แต่เป็นการเสื่อมที่ค่อย ๆ สะสม เมื่อเวลาผ่านไปอาจทำให้เกิดอาการปวด ข้อฝืด เคลื่อนไหวลำบาก และส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตได้ หากรู้จักวิธีป้องกันและดูแลตั้งแต่ระยะเริ่มต้น จะช่วยชะลอความเสื่อมและลดความรุนแรงของโรคได้อย่างมีประสิทธิภาพ

บทความนี้จะช่วยให้คุณเข้าใจสาเหตุ อาการเตือน การวินิจฉัย แนวทางการรักษา และวิธีป้องกันกระดูกเสื่อมตามหลักการแพทย์

---

สาเหตุและประเภทของภาวะกระดูกเสื่อม

ภาวะกระดูกเสื่อมเกิดจากการสึกหรอของ กระดูกอ่อน (Cartilage) ซึ่งมีหน้าที่รองรับแรงกระแทกภายในข้อ เมื่อกระดูกอ่อนบางลง กระดูกจะเสียดสีกันโดยตรง ทำให้เกิดการอักเสบและอาการปวดตามมา

การเสื่อมตามอายุ

เป็นสาเหตุที่พบได้บ่อยที่สุด เมื่ออายุมากขึ้น ร่างกายจะสร้างกระดูกอ่อนได้น้อยลง ทำให้เกิดการเสื่อมตามธรรมชาติ โดยมักพบในบริเวณต่อไปนี้

• ข้อเข่า

• ข้อสะโพก

• กระดูกสันหลัง

• ข้อนิ้วมือ

ปัจจัยเสี่ยงจากพฤติกรรมและสุขภาพ

นอกจากอายุแล้ว ยังมีปัจจัยที่เร่งให้ข้อเสื่อมเร็วขึ้น ได้แก่

• น้ำหนักตัวเกินหรือโรคอ้วน

• การใช้งานข้อซ้ำ ๆ เช่น ยกของหนัก หรือนั่งยองบ่อย

• การบาดเจ็บของข้อในอดีต

• กล้ามเนื้อรอบข้ออ่อนแรง

• ขาดการออกกำลังกาย

• ท่าทางการนั่งหรือการเดินที่ไม่ถูกต้อง

• พันธุกรรม

---

อาการและสัญญาณเตือนที่ควรสังเกต

ภาวะกระดูกเสื่อมมักเริ่มจากอาการเล็กน้อย หากสังเกตได้เร็วจะช่วยลดโอกาสเกิดความรุนแรงในอนาคต

อาการที่พบบ่อย ได้แก่

• ปวดข้อเมื่อใช้งาน เช่น เดิน ขึ้นบันได หรือยืนนาน

• อาการปวดลดลงเมื่อพัก และกลับมาปวดเมื่อใช้งานอีก

• ข้อฝืด โดยเฉพาะหลังตื่นนอนหรือหลังนั่งนาน

• มีเสียงกรอบแกรบภายในข้อ

• เคลื่อนไหวข้อได้ลดลง

• ข้อบวมเล็กน้อย หรือรู้สึกตึง

• กล้ามเนื้อรอบข้ออ่อนแรง

• ปวดเรื้อรังแม้ไม่ได้ใช้งาน (ในระยะรุนแรง)

หากปล่อยไว้ อาจนำไปสู่ข้อผิดรูป เดินลำบาก หรือเกิดความพิการในระยะยาวได้

---

การวินิจฉัยและการตรวจเบื้องต้น

แพทย์จะประเมินจากประวัติอาการและการตรวจร่างกายเป็นหลัก และอาจพิจารณาการตรวจเพิ่มเติม เช่น

• เอกซเรย์ (X-ray) เพื่อตรวจระดับความเสื่อมของข้อ

• MRI เพื่อประเมินเนื้อเยื่ออ่อนหรือหมอนรองกระดูก

• การตรวจเลือด เพื่อแยกโรคข้ออักเสบชนิดอื่น

การวินิจฉัยที่ถูกต้องช่วยให้สามารถวางแผนการรักษาได้อย่างเหมาะสม

---

แนวทางการรักษากระดูกเสื่อม

การรักษาแบบไม่ผ่าตัด

เป็นแนวทางหลักสำหรับผู้ป่วยส่วนใหญ่ โดยมุ่งเน้นลดอาการและชะลอความเสื่อมของข้อ

แนวทางที่ใช้ ได้แก่

• ยาแก้ปวดและยาลดการอักเสบ

• กายภาพบำบัดเพื่อเสริมความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ

• การปรับพฤติกรรมการใช้งานข้อ

• การลดน้ำหนักเพื่อลดแรงกดต่อข้อ

• การใช้อุปกรณ์พยุงข้อ เช่น สนับเข่า

• การฉีดยาเข้าข้อในบางกรณี

การรักษาแบบผ่าตัด

ใช้ในกรณีที่อาการรุนแรงหรือการรักษาแบบอื่นไม่ได้ผล เช่น

• การส่องกล้องข้อ

• การผ่าตัดแก้ไขโครงสร้างข้อ

• การผ่าตัดเปลี่ยนข้อเทียม

แพทย์จะพิจารณาวิธีรักษาเป็นรายบุคคลตามความเหมาะสม

---

วิธีดูแลตัวเองและการป้องกันในชีวิตประจำวัน

การป้องกันกระดูกเสื่อมสามารถเริ่มได้ตั้งแต่วันนี้ ด้วยการดูแลข้อและกระดูกอย่างเหมาะสม

แนวทางที่แนะนำ ได้แก่

• ควบคุมน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์ปกติ

• ออกกำลังกายสม่ำเสมอ โดยเลือกกิจกรรมแรงกระแทกต่ำ เช่น เดิน ว่ายน้ำ หรือปั่นจักรยาน

• เสริมสร้างกล้ามเนื้อรอบข้อ

• ยืดเหยียดกล้ามเนื้อเป็นประจำ

• หลีกเลี่ยงการนั่งหรือยืนท่าเดิมนานเกินไป

• ใช้ท่าทางที่ถูกต้องในการนั่ง ยกของ และเดิน

• รับประทานอาหารที่มีแคลเซียมและวิตามินดี

• หลีกเลี่ยงการยกของหนักเกินกำลัง

• เลือกรองเท้าที่ช่วยรองรับแรงกระแทก

• พักผ่อนให้เพียงพอ

การดูแลอย่างต่อเนื่องสามารถช่วยชะลอความเสื่อมของข้อได้อย่างมีนัยสำคัญ

---

เมื่อไหร่ควรพบแพทย์

ควรปรึกษาแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ หากมีอาการดังต่อไปนี้

• ปวดข้อเรื้อรังนานเกิน 2–4 สัปดาห์

• ปวดมากจนรบกวนการใช้ชีวิตประจำวัน

• ข้อบวม แดง หรือร้อน

• ขยับข้อได้น้อยลงอย่างชัดเจน

• มีอาการชาหรืออ่อนแรงร่วมด้วย

• เดินลำบาก หรือข้อเริ่มผิดรูป

การพบแพทย์ตั้งแต่ระยะเริ่มต้นช่วยให้รักษาได้ตรงจุดและลดความเสี่ยงของภาวะแทรกซ้อน

สรุป

ภาวะกระดูกเสื่อมสามารถเกิดขึ้นได้กับคนทุกวัย ไม่ได้จำกัดเฉพาะผู้สูงอายุเท่านั้น ข่าวดีคือโรคนี้สามารถ ป้องกันและชะลอได้ หากเริ่มดูแลสุขภาพตั้งแต่เนิ่น ๆ

การควบคุมน้ำหนัก ออกกำลังกายอย่างเหมาะสม ปรับพฤติกรรมการใช้งานข้อ และสังเกตสัญญาณเตือนของร่างกาย คือกุญแจสำคัญในการรักษาสุขภาพกระดูกและข้อให้แข็งแรงในระยะยาว

อย่ารอจนเกิดอาการรุนแรง เพราะการรักษาในระยะเริ่มต้นมักได้ผลดีกว่า และช่วยคงคุณภาพชีวิตที่ดีไว้ได้